Мазмұнға өту
TANYM
Сөйлесу

Мамандық · Цифрлық өнімдер жасау

Деректер талдаушысы

Деректерді тексеріп, командаға негізді шешім қабылдауға көмектесетін түсінікті қорытынды жасайды.

Күн қалай өтеді

Жеткізу қызметінде тапсырыстардың жиі тоқтатылуын зерттеп жүрген талдаушыны елестет. Бұл нақты қызметкердің сұхбаты емес, жұмыс күнінің оқу мысалы. Таңертең ол сұрақты нақтылайды: төлемге дейін тоқтатылған тапсырыстар есепке кіре ме? Қалаларды, тәулік уақытын әлде тұрақты клиенттерді салыстыру керек пе? Ортақ анықтама болмаса, мұқият жасалған екі есептің нәтижесі әртүрлі шығуы мүмкін. Содан кейін талдаушы рұқсат етілген деректерді алып, күндерді, бос ұяшықтарды және қайталанған жазбаларды тексереді. Бір тапсырыстың неге екі рет тіркелгенін анықтау кейде график салудан көп уақыт алады.

Одан соң SQL сұрауын жазады немесе кестеде есептейді. Тек тоқтатылған тапсырыстар санын емес, олардың үлесін табады: жалпы тапсырыс көбейсе, абсолют сан жаңылыстыруы мүмкін. Бірнеше график өзгерістің бір ауданда шоғырланғанын көрсетеді. Бірақ бұл оның себебі анықталды деген сөз емес. Маман оқиғаларды тіркеу тәсілі өзгермегенін тексеріп, нәтижені операциялық командамен талқылайды. Қандай ақпарат жетіспейтінін және қорытындыға қаншалықты сенуге болатынын ашық жазады.

Түстен кейін көрсеткіштер панелін жаңартып, әріптесінен есепті қайта тексеруді сұрайды. Кездесуде мәселенің қайдан көрінгенін, әзірге не белгісіз екенін және келесіде нені тексеруге болатынын қарапайым тілмен түсіндіреді. Күн соңында сұрауды, көрсеткіш анықтамаларын және зерттеу шектеулерін сақтайды. Осылайша басқа адам жұмысты қайталай алады. Бұл істе ұқыптылық, қайталанатын тексеруге шыдам және сандар растамаған әдемі болжамнан бас тартуға дайындық қажет.

Осы аптада өзің байқап көр

  • 30 минут

    Бір айлық бюджетіңді қағазда құр

    1. Ақшаң қайдан келетінін жаз: қалта ақшасы, сыйлықтар, қосымша жұмыс. Ақшаң болмаса, жаттығу үшін бір сома ойлап тап.
    2. Әдетте неге ақша жұмсайтыныңды жазып, шығындарды қажеттілер және қалағандар деп бөл.
    3. Кесте жаса: кіріс, шығыс, не қалды.
    4. Бір мақсатқа, мысалы, жаңа телефонға немесе сапарға, қалай ақша жинар едің және қаншалықты тез жинайтыныңды ойлап тап.

    Өзің туралы не білесің: Сандарды ретке келтіріп, ақшаны неге жұмсау керегін шешу саған ұнай ма.

  • 40 минут

    Шағын іс ойлап тауып, шығынын ақтай ма — есептеп көр

    1. Мектеп оқушысы істей алатын идея таңда: жәрмеңкеге тоқаш пісіру, телефонға қатысты көмек, түлектер кешінде суретке түсіру.
    2. Кім сатып алатынын және неге дәл сенен алатынын жаз.
    3. Кесте құр: ақша неге жұмсалады, баға қандай, шығынды қайтару үшін неше рет сату керек. Ештеңе сатып алма — бұл қағаздағы есеп.
    4. Интернеттен ұқсас екі ұсыныс тауып, өз идеяңмен салыстыр. Не қызығырақ болғанын жаз: ойлап табу ма, есептеу ме, әлде қалай сататыныңды елестету ме.

    Өзің туралы не білесің: Идеяны сандары бар жоспарға айналдыру сені қызықтыра ма — және сатып алушылардың бас тартуы мүмкін екені қорқытпай ма.

Әрі қарай не істеуге болады

  1. Алдағы 3 ай

    • Шағын кесте жаса

      Күні, санаты және сомасы бар 20–30 ойдан шығарылған сатып алуды жаз. Бос мәндерді тексеріп, үш байқауды түсіндір.

    • Есептеудің екі тәсілін салыстыр

      Санаттар бойынша шығынды қолмен және формуламен есепте. Әр айырманың себебін тап.

    • Деректерді бұрмаламайтын график сал

      Бір деректен екі график жаса. Өлшем бірлігін жазып, қайсысы түсініктірек екенін түсіндір.

  2. Жарты жылдан кейін

    • SQL негіздерін үйрен

      Оқу деректер қорында SELECT, сүзгі және топтастыруды байқап көр. Сұрауларды түсіндірмесімен сақта.

    • Ашық деректер жиынын зертте

      Жеке мәліметсіз жария деректерді таңда. Дереккөзін, сұрағыңды, тазалау қадамдарын және шектеулерін жаз.

  3. Бір жылдан кейін

    • Екі шағын зерттеу жина

      Әрқайсысына кесте, график және бір беттік түсіндірме дайында. Бір адамнан түсініктілігін тексеруді сұра.

    • Оқу бағдарламаларын салыстыр

      Екі ресми бағдарламаның мазмұнын оқып, қабылдау бөлімінен қазіргі талаптар мен тәжірибені нақтыла.

Қанша төлейді

Бұл бөлімде әзірге тексерілген мәліметтер жоқ.

Қайда оқуға болады

Колледжге қалай түсуге болады

Колледж мамандықты ЖОО-ға қарағанда тезірек береді. 9-сыныптан кейін де, 11-сыныптан кейін де түсуге болады.

  • Колледжге 9-сыныптан кейін де, 11-сыныптан кейін де қабылдайды. 9-сыныптан кейін ұзағырақ оқисың — шамамен 3 жыл 10 ай, 11-сыныптан кейін — шамамен 2 жыл 10 ай. Нақты мерзім колледж бен мамандыққа байланысты.
    Дереккөз: kchk.edu.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • 2024/25 оқу жылында колледжге қабылданғандардың шамамен 80%-ы мемлекеттік тапсырыс бойынша, яғни бюджеттік орындарда оқиды (2023/24 жылы шамамен 70% болған). Бірақ бюджеттік орындар әр колледжде және әр мамандықта әртүрлі.
    Дереккөз: inbusiness.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Ақылы колледждер де бар. Мысалы, ADILMED колледжінде мейірбикелікке оқу жылына 450 000 ₸ тұрады. Бағасы мен шарттарын колледж сайтынан қара.
    Дереккөз: adilmed.kz (жаңа қойындыда ашылады)
ҰБТ: ЖОО-ға түсу үшін не тапсырасың

ҰБТ — ұлттық бірыңғай тестілеу. Ол 11-сыныптан кейін ЖОО-ға түсу үшін керек.

  • ҰБТ-2026-да үш міндетті пән бар: Қазақстан тарихы, Оқу сауаттылығы және Математикалық сауаттылық. Оларға екі бейіндік пән қосылады — оларды мамандыққа қарай таңдайды.
    Дереккөз: testcenter.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Тестте барлығы 120 сұрақ (ең көбі 140 балл) және 4 сағат уақыт бар. Формат 2025 жылғымен бірдей.
    Дереккөз: testcenter.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Бейіндік пәндер мамандықтар тобына байланысты. Мысалы: ақпараттық технологиялар — Математика және Информатика; мейірбике ісі және ветеринария — Биология және Химия; электротехника — Математика және Физика; құқық — Дүниежүзі тарихы және Құқық негіздері. Толық тізімді Ұлттық тестілеу орталығы жариялайды.
    Дереккөз: testcenter.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Шығармашылық мамандықтар үшін (мысалы, медиа және дизайн) ҰБТ арқылы Қазақстан тарихы мен Оқу сауаттылығын тапсырады, ал екі шығармашылық емтиханды ЖОО-ның өзінде тапсырады.
    Дереккөз: testcenter.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Кейбір ЖОО-лар өз ережелерімен қабылдайды. Мысалы, Назарбаев Университеті ҰБТ-дан кемінде 85 балл, орташа балл (GPA) 4.0 және IELTS 6.0 деңгейіндегі ағылшын тілін талап етеді.
    Дереккөз: nu.edu.kz (жаңа қойындыда ашылады)

Курстар мен мүмкіндіктер

Осы бағытқа жақын мүмкіндіктер

18 жасқа дейін жұмыс істеуге бола ма

ҚР Еңбек кодексі бойынша жасөспірімдер жұмыс істей алады, бірақ шектеулер бар.

  • Әдетте 16 жастан бастап жұмыс істеуге болады. 15 жастан — егер негізгі немесе жалпы орта білім алып жатсаң. 14 жастан — тек оқудан бос уақытта және жеңіл жұмыста. Егер саған 16 жас толмаса, ата-анаңның немесе заңды өкіліңнің қолы керек.
    Дереккөз: kodeksy-kz.com (жаңа қойындыда ашылады)
  • 14 бен 16 жас аралығында аптасына 24 сағаттан, 16 мен 18 жас аралығында аптасына 36 сағаттан артық жұмыс істеуге болмайды.
    Дереккөз: kodeksy-kz.com (жаңа қойындыда ашылады)
  • Кәмелетке толмағандарға ауыр және зиянды жұмыстарды, толық материалдық жауапкершілігі бар жұмысты, сондай-ақ түнгі жұмысты, мерзімнен тыс жұмысты және іссапарларды тапсыруға болмайды.
    Дереккөз: mybuh.kz (жаңа қойындыда ашылады)

Мамандық тарихы

Деректерді талдау статистикадан және бақылау нәтижелерімен жұмыс істеуден дамыды. 1962 жылы Джон Тьюки The Future of Data Analysis мақаласын жариялады. Техас университетінің библиографиялық жазбасы оның авторын, уақытын және журналын растайды. Бұл барлық талдау мамандықтарының басталған күні емес, маңызды тарихи белес. Қазір деректер талдаушысы өнімді, сатылымды немесе қоғамдық көрсеткіштерді зерттеуі мүмкін. O*NET анықтамалығындағы жақын мамандық — Business Intelligence Analyst — деректер қорына сұрау жасаумен, есеп дайындаумен және заңдылық іздеумен байланысты. Компьютер есептеуді жеделдетті, ал негізгі мақсат өзгерген жоқ: сенімді бақылау нәтижесін алып, одан қандай қорытынды жасауға болатынын түсіндіру.

Дереккөз: cs.utexas.edu (жаңа қойындыда ашылады)

Осы саладағы белгілі адамдар

Мақала дереккөздері

Бұл саған сай ма?

Мақала мамандық туралы, ал әңгіме — сен туралы. ЖИ-тәлімгер қай бағыттарды тексеріп көрген жөн екенін түсінуге көмектеседі.

ЖИ-мен сөйлесу Барлық мамандықтар