Мазмұнға өту
TANYM
Сөйлесу

Мамандық · Құрылыс және монтаж

Сәулетші

Ғимараттар мен кеңістіктерді жобалайды: адамдардың қажеттілігін, көркем пішінді және жобаның нақты шектеулерін үйлестіреді.

Күн қалай өтеді

Шағын кітапхананы жобалайтын сәулет бюросындағы бір күнді елестет. Бұл — барлық компанияға ортақ кесте емес, жұмысты түсіндіретін мысал. Таңертең тапсырыс берушінің ескертулерін оқисың: ғимаратта тыныш аймақ, топпен жұмыс істейтін орын және оңай табылатын кіреберіс болуы керек. Әдемі қасбет салмас бұрын бөлмелерді қанша адам пайдаланатынын, олардың қалай жүріп-тұратынын анықтайсың. Жоспарға өткелдерді, терезелерді және бөлмелер арасындағы байланысты белгілейсің.

Содан кейін екі нұсқаны салыстырасың: бірінде күндізгі жарық көбірек, екіншісінде кітаптарды орналастыру ыңғайлы. Ешқайсысы бірден мінсіз болмайды. Компьютерлік модельде өлшемдер мен әр нүктеден көрінетін көріністі тексересің. Сызбалар мен модель бір ғимаратты көрсетуі тиіс; әдемі суреттің өзі толық жоба емес. Түстен кейін конструктор инженермен және инженерлік жүйелер мамандарымен кездесесің. Олар тірек элементтері мен жабдықтың орнын түсіндіреді, сен жоспарды нақтылайсың. Кейде әсерлі идея қауіпсіздікке, қолжетімділікке немесе бюджетке байланысты өзгеруі керек.

Келесі кезекте түсінікті таныстырылым дайындайсың: не өзгерді, неліктен және қандай сұрақтар ашық қалды? Әріптес жоспар мен қиманың сәйкес келмейтін жерін байқайды, сен екеуін де түзетесің. Кешке файлдар жинағын күнімен және өзгерістер тізімімен сақтайсың. Жұмыс талқылаудан, шектеулерді есепке алудан, құжат дайындаудан және қайта түзетуден тұрады. Адамдарға ыңғайлы кеңістік жасауға ықылас пен шешімді келісілген нәтижеге дейін жеткізетін шыдам қажет.

Осы аптада өзің байқап көр

  • 30 минут

    Бөлмені өлшеп, жиһазымен бірге жоспарын сал

    1. Рулетка алып, бөлме қабырғаларын, терезе мен есіктің енін өлше.
    2. Торкөз қағазға масштабпен жоспар сал: бір торкөз алдын ала таңдалған ұзындыққа тең.
    3. Жиһазды өлшеп, жоспарға сол масштабпен қос.
    4. Жиһазды қағаз бетінде жылжытып көріп, ең ыңғайлы орналасуын тап.

    Өзің туралы не білесің: Нақты өлшемдермен жұмыс істеу және бәрі қалай сыйатынын көз алдыңа елестету саған ұнай ма.

  • 40 минут

    Бөлмеңді жөндеуге кететін шығынды қағазда есепте

    1. Рулеткамен қабырғалардың ұзындығы мен енін өлшеп, өлшемдерді дәптерге жаз.
    2. Нені өзгертер едің, ойлап тап: қабырғаны бояу, еденді ауыстыру, сөрелер қосу.
    3. Кесте құр: не керек, қанша және дүкеннен немесе интернеттен шамамен қандай баға аралығын іздер едің. Ештеңе сатып алма.
    4. Ештеңе ұмытпағаныңды тексер: құралдар, қабырғаны дайындау, жұмыстан кейін жинастыру.

    Өзің туралы не білесің: Алдын ала жоспарлап, есептегенді ұнатасың ба, әлде бірден іске кіріскің келе ме.

Әрі қарай не істеуге болады

  1. Алдағы 3 ай

    • Таныс бөлменің жоспарын сыз

      Ересектердің рұқсатымен t08 тапсырмасын орында. Еденде тұрып өлшеуге болатын арақашықтықтарды ғана өлше, жиһазды белгіле және бір масштаб таңда.

    • Бөлмені пайдалану қаншалықты ыңғайлы екенін анықта

      Екі танысыңнан қай жер тар немесе қолайсыз екенін сұра. Кеңістіктің міндеттерін адамдардың аты-жөні мен жеке деректерінсіз жаз.

  2. Жарты жылдан кейін

    • Екі жоспарлау нұсқасын дайында

      Қағазда жиһаздың екі орналасуын ұсын. Өткелдерді, жарықты және ыңғайлылықты салыстыр; нақты жиһазды жылжытудың қажеті жоқ.

    • Үстелге қоятын макет жаса

      Кәдімгі мектеп құралдарымен қағаз бен картоннан модель жаса. Есік пен терезені белгілеп, жоспарға сәйкестігін тексер.

    • Жобаны көрсетіп, пікірлерді жаз

      Досыңа жоспар таңдауыңды үш минутта түсіндір. Екі ескертуді жазып, келесі нұсқада бір мәселені түзет.

  3. Бір жылдан кейін

    • Шағын портфолио жина

      Жоспарды, макетті және нұсқалар салыстыруын сақта. Әр жұмыстың міндетін, шектеуін және тексеруден кейінгі өзгерісін сипатта.

    • Оқу бағдарламаларын салыстыр

      Ата-анаңмен немесе мектеп кеңесшісімен екі университеттің ресми бағдарламасын қара. Сурет, жобалау және қазіргі қабылдау тәртібі туралы сұрақтар жаз.

Қанша төлейді

Жалақы өңірге, тәжірибеге және жұмыс берушіге байланысты. Төменде ашық дереккөздердегі шамамен алынған аралықтар берілген.

АҚШ

  • Барлық деңгейстатистика

    99 280 $ жылына

    салыққа дейін · деректер: 2025 жылғы мамыр · тексерілді: 2026 жылғы қазан

    АҚШ-тағы жалдамалы сәулетшілердің 2025 жылғы мамырдағы жылдық еңбекақы медианасы; ландшафт және кеме сәулетшілері кірмейді. Бұл бастапқы жалақы да, Қазақстандағы табыстың бағасы да емес.

    Дереккөз: bls.gov (жаңа қойындыда ашылады)

Қайда оқуға болады

ЖОО-лар

11-сыныптан кейін, ҰБТ нәтижесі бойынша түседі.

Колледжге қалай түсуге болады

Колледж мамандықты ЖОО-ға қарағанда тезірек береді. 9-сыныптан кейін де, 11-сыныптан кейін де түсуге болады.

  • Колледжге 9-сыныптан кейін де, 11-сыныптан кейін де қабылдайды. 9-сыныптан кейін ұзағырақ оқисың — шамамен 3 жыл 10 ай, 11-сыныптан кейін — шамамен 2 жыл 10 ай. Нақты мерзім колледж бен мамандыққа байланысты.
    Дереккөз: kchk.edu.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • 2024/25 оқу жылында колледжге қабылданғандардың шамамен 80%-ы мемлекеттік тапсырыс бойынша, яғни бюджеттік орындарда оқиды (2023/24 жылы шамамен 70% болған). Бірақ бюджеттік орындар әр колледжде және әр мамандықта әртүрлі.
    Дереккөз: inbusiness.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Ақылы колледждер де бар. Мысалы, ADILMED колледжінде мейірбикелікке оқу жылына 450 000 ₸ тұрады. Бағасы мен шарттарын колледж сайтынан қара.
    Дереккөз: adilmed.kz (жаңа қойындыда ашылады)
ҰБТ: ЖОО-ға түсу үшін не тапсырасың

ҰБТ — ұлттық бірыңғай тестілеу. Ол 11-сыныптан кейін ЖОО-ға түсу үшін керек.

  • ҰБТ-2026-да үш міндетті пән бар: Қазақстан тарихы, Оқу сауаттылығы және Математикалық сауаттылық. Оларға екі бейіндік пән қосылады — оларды мамандыққа қарай таңдайды.
    Дереккөз: testcenter.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Тестте барлығы 120 сұрақ (ең көбі 140 балл) және 4 сағат уақыт бар. Формат 2025 жылғымен бірдей.
    Дереккөз: testcenter.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Бейіндік пәндер мамандықтар тобына байланысты. Мысалы: ақпараттық технологиялар — Математика және Информатика; мейірбике ісі және ветеринария — Биология және Химия; электротехника — Математика және Физика; құқық — Дүниежүзі тарихы және Құқық негіздері. Толық тізімді Ұлттық тестілеу орталығы жариялайды.
    Дереккөз: testcenter.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Шығармашылық мамандықтар үшін (мысалы, медиа және дизайн) ҰБТ арқылы Қазақстан тарихы мен Оқу сауаттылығын тапсырады, ал екі шығармашылық емтиханды ЖОО-ның өзінде тапсырады.
    Дереккөз: testcenter.kz (жаңа қойындыда ашылады)
  • Кейбір ЖОО-лар өз ережелерімен қабылдайды. Мысалы, Назарбаев Университеті ҰБТ-дан кемінде 85 балл, орташа балл (GPA) 4.0 және IELTS 6.0 деңгейіндегі ағылшын тілін талап етеді.
    Дереккөз: nu.edu.kz (жаңа қойындыда ашылады)

Курстар мен мүмкіндіктер

Осы бағытқа жақын мүмкіндіктер

18 жасқа дейін жұмыс істеуге бола ма

ҚР Еңбек кодексі бойынша жасөспірімдер жұмыс істей алады, бірақ шектеулер бар.

  • Әдетте 16 жастан бастап жұмыс істеуге болады. 15 жастан — егер негізгі немесе жалпы орта білім алып жатсаң. 14 жастан — тек оқудан бос уақытта және жеңіл жұмыста. Егер саған 16 жас толмаса, ата-анаңның немесе заңды өкіліңнің қолы керек.
    Дереккөз: kodeksy-kz.com (жаңа қойындыда ашылады)
  • 14 бен 16 жас аралығында аптасына 24 сағаттан, 16 мен 18 жас аралығында аптасына 36 сағаттан артық жұмыс істеуге болмайды.
    Дереккөз: kodeksy-kz.com (жаңа қойындыда ашылады)
  • Кәмелетке толмағандарға ауыр және зиянды жұмыстарды, толық материалдық жауапкершілігі бар жұмысты, сондай-ақ түнгі жұмысты, мерзімнен тыс жұмысты және іссапарларды тапсыруға болмайды.
    Дереккөз: mybuh.kz (жаңа қойындыда ашылады)

Мамандық тарихы

Қазіргі мамандықтың тарихын кәсіби ұйымдардың құрылуы арқылы қарастыруға болады. 1857 жылы Нью-Йорктегі он үш сәулетші Америкалық сәулетшілер институтын — AIA ұйымын құрды. Мұндай ұйым жобалау сапасын, кәсіби тәжірибені және сәулеттің қоғамдағы орнын талқылауға мүмкіндік береді. Бұл сәулеттің пайда болған жылы емес: ғимараттар институт құрылғанға дейін де салынған.

Бүгінде AIA сәулетшінің жұмысын орнықты, денсаулыққа қолайлы және әділетті ортамен байланыстырады. Бұл тарихи мысал мамандықтың жеке автордың стилімен ғана емес, білім алмасу мен ортақ талаптар арқылы дамитынын көрсетеді. Сәулетшінің есімі танымал болғанның өзінде жоба түрлі мамандардың бірлескен еңбегінің нәтижесі болып қалады.

Дереккөз: aia.org (жаңа қойындыда ашылады)

Осы саладағы белгілі адамдар

Мақала дереккөздері

Бұл саған сай ма?

Мақала мамандық туралы, ал әңгіме — сен туралы. ЖИ-тәлімгер қай бағыттарды тексеріп көрген жөн екенін түсінуге көмектеседі.

ЖИ-мен сөйлесу Барлық мамандықтар